82 Dywizja Powietrzno – Desantowa ALL AMERICANS

82 Dywizja Piechoty została sformowana 25 sierpnia 1917 w Camp Gordon w stanie Georgia Była ona pierwszą jednostką sformowaną z rekrutów pochodzących ze wszystkich stanów. Dotychczas stosowano zasadę naboru z jednego stanu. Z tego właśnie względu uzyskała przydomek "All Americans". Od tego pochodzi godło Dywizji – dwie białe litery AA. 82 DP  brała udział w kilku kampaniach I Wojny Światowej, po wojnie została zdemobilizowana.

James M. „Jumpin Jim” Gavin, w randze pułkownika dowodził 505 PPS podczas działań we Włoszech, później po otrzymaniu awansu do stopnia generała brygady był zastępcą dowódcy 82 DPD podczas lądowania w Normandii, zaś od Operacji Market – Garden do końca wojny w randze generała dywizji pełnił funkcję dowódcy 82 DPD.

Dywizję reaktywowano 25 marca 1942 roku, pod dowództwem generała Omara Badleya, a 15 sierpnia tego samego roku na jej podstawie stworzono dwie Dywizje Powietrzno - Desantowe, czyli 82 DPD i 101 DPD pierwsze tego typu jednostki w Armii USA. Obie liczyły po 504 oficerów i 8321 żołnierzy. Były, więc one mniejsze niż liczące 15 000 oficerów i żołnierzy dywizje piechoty. Liczebność pojedynczego pułku również była mniejsza – 2000 oficerów i żołnierzy wobec 3000 w pułku piechoty. Zgodnie z obowiązującymi wówczas koncepcjami użycia wojsk powietrzno – desantowych, oddziały spadochronowe miały zajmować oraz izolować tereny dogodne do lądowania szybowców. Spadochroniarzy byli w praktyce czołówką poprzedzającą i przygotowującą lądowanie i późniejsze działania oddziałów szybowcowych. W odróżnieniu od spadochronowych jednostek brytyjskich, które atakowały małymi oddziałami i opanowywały lub eliminowały cele o ważnym znaczeniu strategicznym, spadochronowe jednostki amerykańskie po dokonaniu desantu miały działać jak standardowe oddziały piechoty. W grudniu 1942r. 82 DPD zostaje przeniesiona do Fort Bragg w Północnej Karolinie, składa się wtedy z 504 i 505 Pułku Piechoty Spadochronowej oraz z 325 Pułku Piechoty Szybowcowej, oraz kilku pomniejszych jednostek: batalionu artylerii lekkiej (dział p.panc. i haubic), batalion saperów, kampanie sanitariuszy, łączności i kwatermistrzowska. W Fort Bragg wszystkie jednostki wchodzące w skład "All Americans" przeszły gruntowne szkolenie, które trwało do wczesnej wiosny 1943r.

Lądowanie na Sycylii – Operacja Husky

W kwietniu 1943 roku 82 DPD została przerzucona do Casablanki w Afryce Północnej. Dotarła tam 10 maja 1943r. Przygotowania do Opreacji Husky - Inwazji na Sycylię rozpoczęły się w miejscowości Kairouan w Tunezji.

Generał Ridgway wraz z innymi żołnierzami 82 DPD. Operacja Husky, Sycylia, lipiec 1943 roku

Operacja Husky, morski i powietrzny desant na południowe wybrzeża Sycylii rozpoczęła się 9 lipca 1943r. Zadaniem 82 DPD, już pod nowym dowództwem, gen. Matthew B. Ridgwayem, było zajęcie terenu w rejonie miasta Gela i utrzymanie go do chwili przybycia jednostek lądowych. Jako pierwszy skakał 505 PPS Zrzut żołnierzy dowodzonych przez pułkownika Jamesa „Jumpin Jima” Gavina spadochroniarzy, w wyniku silnego wiatru oraz słabego wyszkolenia załóg samolotów, okazał się bardzo niecelny, lecz mimo tego żołnierze działając w małych grupkach wykonywali swoje zadania, robiąc dokładnie to do czego byli wyszkolenie - siejąc zamęt za liniami przeciwnika, pozbawiając go łączności i atakując przemieszczające się po wyspie konwoje niemiecko-włoskie. 11 lipca 1943r. 505 PPS stoczył ciężkie walki w rejonie Biazza Ridge, gdzie Dywizja Pancerno - Spadochronowa „SS Hermann Göering usiłowała przebić się na plaże i zepchnąć do morza aliancki desantat. Została jednak zatrzymana i odrzucona przez spadochroniarzy wspomaganych artylerią okrętową. Wieczorem tego samego dnia do akcji wszedł 504 PPS pułkownika Reubena H. Tuckera. Poniósł on ciężkie straty od ostrzału alianckiej okrętowej artylerii przeciwlotniczej. Artylerzyści pomylili samoloty transportowe C-47 Skytrain z niemieckimi samolotami bombowymi i w efekcie zestrzelono 37 ze 144 biorących udział w operacji samolotów. Do 23 lipca 1943r. 82 DPD przebyła całe zachodnie wybrzeże Sycylii. Do niewoli wzięto 22 tysiące jeńców, głównie żołnierzy włoskich. Dywizja zatrzymała się w portowym mieście Trapani oraz w miejscowościach Castellammare i Capo San Vito, z których wróciła z powrotem do Afryki Północnej w początkach sierpnia 1943r.

Żołnierze 82 DPD we wnętrzu samolotu transportowego C-47 Skytrain. Operacja Market – Garden, 13 lub 14 września 1944 roku (Wikipedia)

Lądowanie pod Salerno - Operacja Avalnche

Po krótkim pobycie w Tunezji, 82 DPD wróciła na Sycylię, w celu przygotowania się do kolejnej operacji - inwazji na półwysep apeniński. Początkowo miała zostać zrzucona w rejonie Rzymu, w celu udzielenia militarnego wsparcia proalianckiego rządu marszałka Pietro Badoglio. Nie doszło jednak do tego, z uwagi na niepowodzenie negocjacji pomiędzy Badoglio a Eisenhoverem. W tym czasie, 9 września 1943r. 5 Armia generała Marka Clarka wylądowała w ramach Operacji Avalnche na włoskim wybrzeżu w rejonie miasta Salerno nie napotkawszy początkowo oporu przeciwnika. W dniu 12 września 1943r. rozpoczął się niemiecki kontratak i wojskom inwazyjnym groziło zepchnięcie do morza. Na odsiecz zagrożonym wojskom amerykańskim, wysłano stacjonującą na Sycylii 82 DPD. W ciągu zaledwie 24 godzin od otrzymania rozkazów, 504 PPS dokonał destanu w rejonie rzeki Sele, w pobliżu Salerno. Następnej nocy dołączył do niego 505 PPS, pozostający dotychczas w rezerwie Dywizji. 504 PPS stoczył w tym czasie ciężkie walki z wojskami niemieckimi w rejonie wsi Altavilla. 15 września 1943r. na plażach w rejonie Salerno wylądował 325 PPSz. Opór niemiecki w rejonie zdławiono do 18 września 1943r. Umożliwiło to wojskom amerykańskim dalszy marsz na północ. W dniu 1 października 1943r. 82 DPD, jako pierwsza jednostka aliancka, wkroczyła do Neapolu.  W okresie od 4 do 7 października 1943r. 505 PPS, wspólnie z jednostkami brytyjskimi, wziął udział w walkach na północ od miasta, w rejonie rzeki Volturno. Zajęto mosty w pobliżu miasta Arnone. W dniu 9 października 1943r. pułkownik James „Jumpin Jim” Gavin, mając zaledwie 36 lat, został awansowany na generała brygady stając się jednocześnie zastępcą dowódcy Dywizji, generała Ridgway'a. Dowódcą 505 PPS został płk William Ekman.

Desant pod Anzio – Operacja Shingle

18 października 1943r. 505 PPS i 325 PPSz przerzucono drogą morską do Wielkiej Brytanii, podczas gdy 504 PPS pozostał we Włoszech i walczył między innymi w rejonie Linii Gustawa. Nie mogąc jej przełamać, alianckie dowództwo zdecydowało się dokonać desantu morskiego na północ od niej, w rejonie miasta Anzio, około 50 kilometrów na południe od Rzymu. Operacja Shingle rozpoczęła się 22 stycznia 1944 roku. Z uwagi na element zaskoczenia nie napotkano na opór wojsk niemieckich, i zajęto miasta Anzio i Nettuno Wkrótce jednak do niemieckiego kontrataku i silnych walk. 504 PPS zajął w dniu 24 stycznia 1944r. wieś Borgo Piave, skąd jednak został wyparty przez niemieckie siły pancerne. Następnie wziął udział w walkach w rejonie Kanału Mussoliniego, wspólnie z 1 DZmech. i 3 DP. Wtedy właśnie spadochroniarze zyskali złą sławę wśród Niemców i zostali przez nich nazwani "diabłami w workowatych spodniach" ("devils in baggy pants"). W marcu 504 PPS opuścił Włochy i został przerzucony do Wielkiej Brytanii, gdzie stacjonowała już pozostała część 82 DPD.

Lądowanie w Normandii – Operacja Overlord

Podczas gdy 504 PPS walczył we Włoszech, w skład 82 DPD zostały włączone dwa nowe związki taktyczne: 507 PPS i 508 PPS. Razem z zaprawionym w bojach 505 PPS zaczęły przygotowywać się do największej w dziejach operacji desantowej, operacji Overlord. Gdy w kwietniu do Anglii przybył 504 PPS podjęto decyzję, że w wyniku wysokich strat, jakie jednostka poniosła we Włoszech, nie weźmie ona udziału w operacji. Wybrano z niego tylko grupę tzw. pathfinders, czyli przewodników, których zadaniem było oznaczenie stref zrzutu i lądowisk dla szybowców przed główną częścią desantu powietrznego. Pathfinders rekrutowano we wszystkich pułkach, byli to ochotnicy. Zostali przeszkoleni w specjalnie do tego celu utworzonej „szkole” kierowanej przez gen. Jamesa „Jumpin Jima” Gavina. Przed wyruszeniem do Normandii miał on powiedzieć swoim ludziom: „Kiedy wylądujecie w Normandii, będziecie mieli tylko jednego przyjaciela: Boga”. Pierwotnie termin desantu wyznaczony był na 4 czerwca 1944r. jednakże z uwagi na niesprzyjające warunki pogodowe  Dzień "D" ostatecznie wyznaczono na 6 czerwca 1944 roku. Celem 82 DPD było miasteczko Ste. Mere - Eglise, ważny węzeł drogowy, w którym krzyżowały się drogi z Cean do Cherbourga i drogi prowadzące z plaża których miał nastąpić desant z morza (Utah i Omaha ), oraz mosty na rzekach Douve i Merderet. Dywizję miała operować wraz z 101 DPD, która nie brała dotychczas udziału w walkach na zachodniej flance strefy inwazyjnej. Pierwsze samoloty ze spadochroniarzami wystartowały z lotnisk w Anglii 5 czerwca ok. godziny 22:00. Wiozły one naprowadzających. Zrzut nastąpił około godz. 0.15, jednakże z uwagi na silny ogień przeciwlotniczy z ziemi większość pathfinders została zrucona poza wyznaczonymi rejonami. Grupy naprowadzania improwizowały zatem, oznaczając miejsca w których wylądowały. Zasadniczy zrzut spadochronowy nastąpił pomiędzy godziną 1.15 a 1.30 6 czerwca 1944r. 507 PPS i 508 PPS miały zostać zrzucone w rejonie rzeki Merderet po obu jej stronach, zaś 505 PPS na północny  zachód od Ste. Mere - Eglise. W tym rejonie rozlokowana była niemiecka 91 DPD. W wyniku silnej obrony przeciwlotniczej doszło do dużego rozproszenia desantu. Jedynym pułkiem, który wylądował dokładnie w swojej strefie zrzutu, był 505 PPS. Około 30-tu spadochroniarzy spadło na samo miasteczko, dostając się pod silny ogień z ziemi od niemieckich żołnierzy pilnujących gaszących pożar w jednym z domów Francuzów. Zginęło w sumie kilkunastu Amerykanów, zaś na pamiątkę tego wydarzenia rynek w Ste. Mere – Eglise nazwano Placem Poległych Spadochroniarzy. Na wieży kościelnej do zawieszono na spadochronie manekin w mundurze, na pamiątkę szer Jacka Steele’a, którego wiatr zniósł na wieżę kościelną i kilka godzin wisiał na niej udając martwego, unikając w ten sposób śmierci.

Kościół w Sainte Mere Eglise, widok współczesny (zdjęcie: tripadvisor.com)

Jeszcze przed świtem grupa żołnierzy pod dowództwem mjr Edwarda Karuze zdobyła Ste. Mere Eglise, które tym samym stało się pierwszym francuskim miasteczkiem wyzwolonym przez Aliantów. Przed Ratuszem wywieszono flagę amerykańską, te samą która w październiku 1943r. powiewała nad Neapolem. W ciągu dnia 505 PPS odpierał kilka razy silne kontrataki wojsk niemieckich.  507 PPS i 508 PPS lądowały w dużym rozproszeniu i daleko od swoich stref zrzutu, wielu spadochroniarzy zginęło w bagnach rzeki Merderet, topiąc się pod ciężarem przenoszonego sprzętu i uzbrojenia. Mimo tego, organizując się w niewielkie, przypadkowe grupy żołnierze "All Americans" osiągali cele, o których wcześniej nigdy nie słyszeli, często pod dowództwem oficerów, których widzieli pierwszy raz w życiu. W skład takich grupek wchodzili żołnierze zarówno 82 DPD, jak i 101 DPD. Około godziny 4.05 przybył pierwszy "pociąg szybowcowy" 325 PPSz, przywożąc batalion artylerii plot, pluton łączności i sztab dywizji. Dwie kolejne fale szybowców lądowały o godzinach 21.00 i 23.00. 6 czerwca 1944r. Tego dnia wieczorem 101 DPD nawiązała kontakt z wojskami lądującymi na plaży Utah, m.in. z 4 dywizją piechoty. Straty 82 DPD w Dniu D wyniosły około 1.200 ludzi, do wieczora zebrano tylko około 40% jej sił, jednak zadania jakie przed nią postawiono wykonano w całości. Przez następne kilka dni miały miejsce ciężkie walki, odpierano niemieckie kontrataki. 9 czerwca 1944r. zdobyty został ważny most na rzece Merderet, w rejonie miejscowości La Fiere. Dywizja przekroczyła rzekę i następnego dnia 505 PPS zdobył stację kolejową w Montenbourgu, obiekt o istotnym znaczeniu strategicznym. W tym samym czasie 508 PPS przekroczył rzekę Douve w rejonie miasteczka Beuzeville-la-Bastille. 19 czerwca 1944r. opanowano miasto Pont l'Abbe. Przez następne dwa tygodnie kontynuowano walki w Normandii, wyzwalając kolejne francuskie miasteczka i wypierając niemieckie wojska. Kampania normandzka zakończona została zdobyciem wzgórz 131 i 95, w pobliżu miasta La Haye-du-Puits, na zachodnim krańcu półwysep Cotentin. W dniu 13 lipca 1944r. 82 DPD powróciła do Wielkiej Brytanii. Raport Dywizji po powrocie z Normandii brzmiał: "33 dni bez odpoczynku, bez uzupełnień. Każda misja zakończona sukcesem. Raz zdobyta ziemia nigdy nie została oddana wrogowi".

Desant pod Groesbeck – Grave – Nijmegen - Arnhem - Operacja Market-Garden

82 DPD ląduje w rejonie Grave. Holandia, Operacja Market – Garden, 17 września 1944 roku (National Archives, Wikipedia)

Po przebazowaniu do Wielkiej Brytanii 82DPD weszła w skład 1 Sojuszniczej Armii Powietrzno-Desantowej. Dowództwo alianckie planowało w lipcu i sierpniu dokonanie wielu operacji powietrzno - desantowych, ale wobec szybkiego tempa natarcia sił lądowych, wszystkie zostawały kolejno odwoływane. Okazja nadarzyła się 9 września 1944r. kiedy to  marszałek Bernard Law Montgomery przedstawił Esenhowerowi śmiały plan zajęcia przez wojska powietrzno-desantowe mostów na Mozie, Dolnym Renie oraz kilku innych rzekach i kanałach, i utworzenia przez nie swoistego „dywanu”, po którym następnie przejechałyby jednostki XXX korpusu 2 Armii Brytyjskiej, wjeżdżając do Arnhem w Holandii i omijając w ten sposób Ren oraz Linię Zygfryda, skąd prosta droga wiodła do niemieckich ośrodków przemysłowych w Zagłębiu Ruhry. Plan nosił kryptonim Market - Garden. Celem 82 DPD w tej operacji miało być opanowanie i utrzymanie rejonu Groesbeck – Grave – Nijmegen.. 504 PPS został z powrotem włączony do sił Dywizji, podczas gdy 507 PPS wcielono nowo utworzonej 17 DPD. Rozpoczęcie operacji powietrzno – desantowej rozpoczęło się w niedzielę, 17 września 1944r., zrzutu dokonano przy świetle dziennym. Dla 505 PPS był to już czwarty w ciągu działań wojennych skok bojowy. Szybko zajęto most na Mozie w Grave,  najdłuższy w tym czasie most w Europie i mosty na kanale Moza - Waal w miejscowości Heumen i jego okolicach, a po ciężkich walkach opanowano wzgórza w rejonie Groesbeck - Nijmegen. Atak na most w Nijmegen nie powiódł się. Dopiero 20 września 1944r., kiedy doszło do połączenia się z jednostkami brytyjskiego XXX korpusu, 82 DPD podjęła drugą próbę zdobycia mostu. Brawurowej akcji dokonał 504 PPS, przeprawiając się przez rzekę Waal w drewnianych łodziach i pod silnym ostrzałem nieprzyjaciela lądując na przeciwległym brzegu rzeki, po czym zaatakowano północny kraniec mostu. Przeprawą dowodził mjr Julian Cook. Gen. James Gavin wyznaczając mu to zadanie powiedział: „Potrzebny jest ktoś dostatecznie twardy i doświadczony, a jednocześnie dość głupi żeby się na to zgodzić. Krótko mówiąc – bądź gotowy”. Cook poprowadził swych ludzi do boju płynąc na pierwszej z łodzi, głośno odmawiając „Zdrowaś Mario”. Równocześnie z południa zaatakował 505 PPS. Po ciężkiej walce udało się wyprzeć Niemców i zdobyć most w stanie nieuszkodzonym. Do historii przeszły wypowiedziane po tej akcji generała Dempsey’a, dowódcy 2 Armii Brytyjskiej do generała Gavina: „I'm proud to meet the Commanding General of the greatest division in the world today”. („Jestem dumny z tego, że spotykam dowódcę najwspanialszej dywizji na świecie”). Pomimo niewątpliwego bohaterstwa żołnierzy 82 DPD i innych jednostek wojsk powietrzno-desantowych, Operacja Market-Garden nie powiodła się. Mostu w Arnhem nie opanowano, około 18.000 żołnierzy brytyjskich, amerykańskich i polskich zginęło, zaginęło lub dostało się do niewoli. 82 DPD pozostawała w Holandii jeszcze do 11 listopada 1944r. poczym po przejęciu rejonu przez wojska kanadyjskie przebazowana została do Francji.

Niemiecka ofensywa w Ardenach

Żołnierze 82 DPD podczas działań  w Ardenach. Belgia, grudzień 1944 roku (Wikipedia)

16 grudnia 1944r. Niemcy rozpoczęli zakrojoną na szeroką skalę ofensywę w belgijskich Ardenach. Wtedy 82 DPD odpoczywała w miejscowości Sissone we Francji. Szybko przełamano front, wiele oddziałów amerykańskich zostało praktycznie wybitych. W zaistniałej sytuacji, generał D. Eisenhower potrzebował wojsk, którymi mógłby zatrzymać niemiecki atak. Wybrane zostały również dwie, odpoczywające we Francji, dywizje powietrzno-desantowe: 82 DPD i 101 DPD. Dwa dni później, 18 grudnia 1944r., obie jednostki wysłano ciężarówkami w najbardziej zagrożone odcinki frontu. 82 DPD znalazła się w Bastogne przed 101 DPD, lecz podjęto decyzję, że bardziej potrzebna będzie na północy, w rejonie rzeki Salm i miasta Liege. 101 DPD pozostała w Bastogne. 82 DPD dotarła w zagrożony rejon tuż przed czołówką niemieckiego natarcia. Doszło do ciężkich walk w rejonie rzeki Salm z przeważającymi siłami przeciwnika, między innymi z 1 DP i 9 DP SS i 1 DGP, które toczono w bardzo trudnych warunkach atmosferycznych, często bez zimowych mundurów i ciężkiego sprzętu. Już następnego dnia po pojawieniu się na pozycjach obronnych, 504 PPS wziął udział w bitwie w miasteczku Cheneux, gdzie w dniu 21 grudnia 1944r. pokonano jednostki SS odpowiedzialne za Masakrę w Malmedy. W tym czasie 505 PPS, walcząc wzdłuż rzeki Salm w rejonie Trois Ponts, zatrzymał pochód niemieckich wojsk wysadzając mosty na rzece i okopując się wzdłuż jej brzegu, w rejonie miasta Grand-Halleux. Na początku stycznia 1945r. wojska sprzymierzonych przeszły do kontrofensywy. 3 Armia gen. G. Pattona nacierała z południa, podczas gdy 1 i 9 Armie, tymczasowo dowodzone przez marszałka B. L. Montgomerego, atakowały z północy. Wyparto w ten sposób Niemców z zajętych przez nich terenów. W dniu 15 stycznia 1945r. wszystkie 3 armie połączyły, przywrócono linię frontu z 16 grudnia 1944r.

Działania wojenne w Niemczech i okupacja

Po zakończeniu operacji w Ardenach, 82 DPD została wysłana ponownie na front w kierunku Linii Zygfryda. W dniu 31 stycznia 1945r. spadochroniarze z „All Americans” przekroczyli granicę niemiecką, a już 2 lutego 1945r. miały miejsce walki, w których zdobywano znajdujące się w pobliskich lasach niemieckie bunkry i inne umocnienia. Następnie 82 DPD  została skierowana w rejon rzeki Ruhry, do cieszącego się złą sławą lasu Hurtagen, gdzie amerykańskie wojska już od września 1944r. toczyły ciężkie i często pozbawione większego znaczenia militarnego walki. W dniu 19 lutego 1945r. 82 DPD powróciła do Sissone we Francji W czasie gdy wypoczywała, dowództwo miało w planie jeszcze kilka operacji. Jedną z nich była Operacja Eclipse, czyli zajęcie Berlina. Celem 82 DPD miało być zdobycie lotniska Tempelhof. Operacja jednak została odwołana, z powodów politycznych Armii Czerwonej przyznano pierwszeństwo w zdobyciu Berlina. Odwołano również kilka innych planowanych akcji między innymi zrzuty w rejonach obozów jenieckich i koncentracyjnych.  82 DPD powróciła na front na początku kwietnia 1945r., kiedy to jedna z kompanii 504 PPS przekroczyła Ren na wysokości Hitsdorf. 505 PPS dokonał nad Łabą koniec kwietnia 1945r. podobnego wyczynu dokonał, miejscowości Bleckede. Następnego dnia dołączył do niego 504PPS, zaś 325 PPSz 2 maja 1945r. Tego dnia 21 Armia Niemiecka w sile 150 000 żołnierzy pod dowództwem generała von Tippelskircha, poddała się dywizji. Wyzwolono również obóz koncentracyjny Wöbbelin. Po kapitulacji Niemiec 82 DPD pojechała do Berlina jako jednostka okupacyjna. Tam również gen. G. Patton, będąc pod wrażeniem jej żołnierzy, powiedział: „In all my years in the Army and all the honor guards I have ever seen, the 82nd's honor guard is undoubtedly the best” („Przez wszystkie moje lata w armii widziałem wiele gwardii honorowych, ale ta z 82 dywizji jest bez wątpienia najlepsza”). Wtedy właśnie „All Americans” zyskali kolejne miano: „America’s Guard of Honor”.

Po zakończeniu II Wojny Światowej późniejszych jednostka brała udział w wielu konfliktach, miedzy innymi w Dominikania, Grenadzie, Panamie, Wietnamie, Iraku, Bałkanach i w Afganistanie. Ale to już inna historia….

Źródła:

1. Cornelius Ryan – Najdłuższy Dzień, Wydawnictwo Rebis 2007
2. Cornelius Ryan – O jeden most za daleko, Wydawnictwo Rebis 2007
3. Operacja Overlord od lądowania w Normandii do wyzwolenia Paryża, Wydawnictwo ESPADON, Warszawa 1994,
4. Tadeusz Królikiewicz – Szybowce Transportowe, Wydawnictwo MON, Warszawa 1985,
5. Wikipedia